Zes hónderd wäördjes

Zand-Zeip-Zoda

 

As we taegeswäördig ut keuke-kesje aope make dan zeen we un euverweldigend kleurig palet van hièl vuùl schoeënmaak-middele. Vruùger waas det anders, vuul van ós kinne det neet mièr. Ze stónde smeis keurig op un rieke op un rekske in de keuke, dreej geëmailleerde metale bekskes. Ós groeëtmoders makde d’r alles met schoeën. Zeip woort gebroek um alles good aaf te soppe, ut zoot in ein van die bekskes as zaachte greune zeip. As de boel erg smaerig waas dan woort zoda opgelos in water um in de weik gezatte te waere. En as ut dan met zeip en zoda neet woel lökke kwaam ut bekske met fiène zand iem bielde um ut schoeën te schore.
De wat jóngere ónder ós kinne zeker nog waal de Sunlight (zuunlich) zeip um te wasse, de bus met witte VIM um te schore, de boenwas van Pelikaan, Silvo koperpoets of ut poetsmiddel Spic & Span. As ózze pap thoès kwaam van ut werk en ós mam de boel weer schoeën, netjes, fris en fruitig had, dan zag-e hièl gruuets: ‘Potdomme Tuut, alles is weer Spic & Span’. Weej woorte saoterdigs in de kuùp gewasse met zuunlich-zeip. Ik weit nog waal det die erg prikde in de ouge maar ik vónds se waal lekker ruùke. En dan krope we met strakke velkes en roèje wengskes op de kanapee. De uigskes vele langzaam toe as of ut zandmenke veurbeej kwaam.

Wie ze aan dae zand kwame, det liek mich nogal wiedes. Druuege zandgrónd genóg in Blièrick, allein nog effe good fièn zeve. Die echte alderwetse greune zeip woord gemak van hennep-aolie, wao die greune kleur aan te danke waas. Door de zeip-zieder woord dae aolie in unne groeëte kopere kaetel same met zoda (natriumcarbonaat) gekaok. Nog vruùger (veur 1800) gebroekde me potas um de hennep-aolie te verzeipe. Potas waas gemak van de as van verbrande eike en beuke. Det woord opgelos in water, good gefilterd en langzaam ingedamp. Ut hoot potas umdet ut in pöt woord gemak en verhandeld. Ut mingsel van heite hennep-aolie en potas woord net zoe-lang gereurd wies alles good opgelos waas en nao un paar daag aafkeule had se greune zeip. Alles krege ós oma’s schoeën met greune zeip en opa smaerde d’r zelfs de pièpende scharniere en ónwillige laajer mei.

 

As ik truuk dink aan vruùger dan ruùk ik weer de greune zeip en de zuunlich zeip. Ut rook nao de natuur, nao un bleuiende wei in ut veurjaor. Det waas ouk as mien tantes mich taege zich aantrokke tösse die twieë böl, dan woors se haos verstik in de zuunlich zeip. Wat ik mich ouk herinner is det ózzen aanrech en ut keuke-taofelblaàd un bietje glóm as die met un söpke ware aafgedaon. En as ge waal ens in bed las heb van kramp in de bein? Gewoèn un stök zuunlich-zeip ónder de matras legge. Probeer ut maar ens, beej mich werk ut ouk.

Die einvoudige poetsmiddele van vruùger ware zoeë gek nog neet. En meuste de witte lakes en de witte scholk van mam witter-dan-wit waere dan deej ze d’r ouk nog un pupke blauw beej.

 

Jan Titulaer

 

Aanvullende gegevens